ROLOWANIE DOPAMINY

 Jednym z kluczowych neuroprzekaźników regulujących nasze zachowanie jest dopamina. Dużo się o niej ostatnio mówi w kontekście bodźców dostarczanych nam przez "cyfrowe narkotyki" - spersonalizowane treści, media społecznościowe, przewijanie rolek. Aplikacje przykuwają naszą uwagę dzięki stymulacji układu nagrody.

Dekoncentrujemy się i zapętlamy w bezmyślnym nawyku który nie służy w zasadzie niczemu poza dostarczaniem pustej dopaminy. W ewolucyjnej przeszłości służyła ona celom związanym z przetrwaniem i reprodukcją, dziś okiełznaliśmy ją dla własnej "przyjemności", choć to przyjemność mocno dyskusyjna. Gdy poziom dopaminy zwiększa się nadmiernie zmniejsza się jej poziom bazowy.

To pułapka znana alkoholikom czy amfetaminiarzom, choć także "ćpunom behawioralnym" - hazardzistom, pracoholikom, zakopoholikom czy wreszcie kompulsywnym użytkownikom smartfonów. Wszyscy mamy w sobie adaptacyjny "głód nagrody" który motywował nas do osiągania zamierzonych celów. Gdy nagrody są natychmiastowe mózg zajmuje się "robieniem sobie dobrze".

Poziom bazowy to ogólny poziom energii, motywacji i chęci do działania. Podlega on "huśtawce" - stężenie dopaminy rośnie gdy doświadczasz czegoś ekscytującego, przewidujesz przyjemność lub jesteś mile zaskoczony (tak zwana niespodzianka). Po chwilowej przyjemności poziom spada poniżej wartości bazowej, a ty chcesz powtórzyć przyjemne doświadczenie.

Będziesz chciał powtarzać takie doświadczenie, nawet jeśli adaptacyjnie jest gówno warte, gdyż ewolucja nie przewidziała istnienia nowoczesnych "nagród" , które tak naprawdę są złodziejami naszej uwagi, czasu i pieniędzy. To pułapka celowo opracowana przez behawiorystów zaprzedanych korporacjom - przeglądarki i media społecznościowe wzorowano na automatach do gier wywołujących nagłe i losowe skoki dopaminy.

Smartfony to zaś esencja tej "rewolucji informacyjnej" - osobiste i kieszonkowe "igły dopaminowe" dzięki którym możemy w każdej chwili wstrzyknąć sobie "działkę". A ponieważ przebodźcowanie powoduje spadek poziomu bazowego odczuwamy coraz większy głód i uzupełniamy braki kolejnymi pustymi bodźcami. Nawet siedząc przed telewizorem nie jesteśmy w stanie powstrzymać się od spoglądania na telefon.

Kiedy tylko poczujemy najlżejsze oznaki znudzenia automatycznie musimy pobudzić się obrazkiem ze smartfona. Mózg przyzwyczaja się do łatwych nagród przez co coraz trudniej koncentrować się na trudnych wyzwaniach. W ewolucyjnej przeszłości nie mieliśmy tylu łatwych źródeł dopaminy, więc pomagała ona pokonywać opór psychiczny związany z realizacją ambitnych planów i pokonywaniem przeszkód.

Mózg przetwarza przyjemność i ból w kluczowym dla homeostazy obszarze zwanym podwzgórzem ponieważ nagrody często były odpowiedzią na nieprzyjemne doznania takie jak głód, niezaspokojone popędy czy stres. W takich sytuacjach potrzebny był nam napęd do działania który zmuszał nas do wysiłku. Podstawową funkcją dopaminy jest budzenie motywacji w dążeniu do celu.

Jeśli widzisz w czymś sens i wartość gotowy jesteś do tego dążyć nawet jeśli wiąże się to z niekomfortowymi doznaniami, gdyż dopamina zaczyna uwalniać się już w trakcie procesu zmagania się z przeciwnościami wzmacniając naszą wytrzymałość i determinację. Dzięki temu nie zniechęcamy się porażkami i błędami, uczymy się nowych rzeczy i budujemy konstruktywne nawyki.

Natychmiastowe nagrody wyczerpują poziom dopaminy. Tymczasem w trakcie realizacji pasjonujących zadań jej poziom rośnie. Gdy mózg otrzymuje pozytywne informacje zwrotne o postępach w zbliżaniu się do nagrody motywujący neuroprzekaźnik już zaczyna się wydzielać podtrzymując nasze zainteresowanie. Każdy kolejny krok to nowy zastrzyk energii, stąd porzekadło o radosnej pogoni za króliczkiem.

Mózg czerpie energię z samego procesu dążenia do celu, a po jego osiągnięciu wyznacza sobie nowy. To paliwo naszej ciekawości, zmuszające nas do ciągłego zadawania pytań i pogłębiania wiedzy. Prawdziwa pasja jest najlepszym antidotum na wypalenie, ponieważ zapewnia nam autonomiczną od zewnętrznych nagród motywację - daje nam prawdziwą radość zamiast pieniędzy, dyplomów i motywacyjnego bełkotu.

Często po prostu "wypadamy z narracji", robiąc rzeczy które wcale nie przynoszą nam satysfakcji ponieważ musimy zarabiać, inni tego oczekują, czy też boimy się stracić twarz. Gdy rzeczywistość rozmija się z marzeniami coraz trudniej nam się motywować. Podczas robienia tego co naprawdę kochasz wysoki poziom dopaminy blokuje rozpraszające bodźce i zapewnia głębokie skupienie w którym zatracasz poczucie czasu.

To mistyczny stan przepływu (flow). Zatapiasz się w wykonywanej czynności ulegając hipnotycznemu wręcz zaangażowaniu, sprawnie łączysz informacje odsiewając szum, a godziny mijają jak minuty. W aktywności elektrycznej mózgu dominują fale alfa i theta. Fale alfa zapewniają stan relaksu wyłączając "krytyczne ego", natomiast fale theta uruchamiają nieszablonową kreatywność i konsolidację pamięci.

Kora przedczołowa nieco "zmniejsza kontrolę" nad spontaniczną aktywnością mózgu, dzięki czemu staje się ona bardziej płynna - pomysły nie podlegają cenzurze mentalnego dupościsku, a my możemy przekraczać własne granice. Mózg zalewa koktajl neuroprzekaźników z dopaminą w roli głównej. Czujemy się uskrzydleni, wyzwoleni, zjednoczeni z rzeczywistością.

Gdy energia psychiczna zostaje przekierowana na konkretne zadanie mózg nie zamartwia się przyszłością, nie analizuje przeszłości, koncentruje się na "tu i teraz". Niestety innych ludzi na ogół gówno obchodzi czy realizujemy swoje pasje, a bardziej to czy mogą nas wykorzystać do swoich celów. Często więc nie mamy szansy na rozwijanie swojego potencjału.

Zmęczenie i stres drastycznie obniżają naszą samokontrolę przez co tym częściej korzystamy z łatwych źródeł dopaminy - telefonu, zakupów, słodyczy czy alkoholu. Kora czołowa "oszczędza energię" oddając pole impulsywnemu układowi limbicznemu domagającemu się natychmiastowej gratyfikacji. Wyczerpany mózg desperacko szuka krótkotrwałej choćby przyjemności.

Może to prowadzić do błędnego koła w którym czynności uzależniające stają się lekarstwem na nasze bolączki, a dawne pasje odkładasz gdzieś na półkę. Przypomnij sobie zresztą ile kiedyś miałeś pomysłów. Dziś jedynym pomysłem jest po prostu przetrwać dzień i sprostać ciążącym na tobie zadaniom. Stopniowe kurczenie się puli rzeczy które sprawiają nam przyjemność wiedzie nas do cyfrowego nałogu.

Długo broniłem się przed posiadaniem komórki, a potem smartfona, przez co uchodziłem za niedostosowanego debila. Dziś posiadanie tego gadżetu stało się egzystencjalną koniecznością, a ja stałem się debilem dostosowanym. Niby więc wykorzystuję go do czytania, choć często to sam nie wiem do czego.